كه در راه تحصيل آن نه به زن و فرزند مىانديشد ، و نه بينوايى و سختى و مصائب زندگى وى را از پويايى باز مىدارد . حتى ديه نشينان ايران كسب معرفت و هنر را سرلوحهء وظايف اصلى خويش مىشمارند و از خواندن انواع كتاب حتّى كتابهاى فلسفى لذّت مىبرند . ايرانيان همين كه فرزندانشان به سنّ تأدب و تعلّم رسيدند آنان را به مدرسه مىفرستند و ذوق و استعدادشان را با ادب و فرهنگ پرورش مىدهند . با كتاب مأنوسشان مىكنند ، و چندان كه بتوانند وسائل ادامهء تحصيلشان را فراهم مىآورند . و آنچه بيشتر درخور تحسين و آفرين است اينست كه شوق فرا گرفتن دانش در دل ايرانيان هرگز خاموش نمىشود ، حتّى اگر در سنين بالا ، و زمانى كه ريش درآورده‌اند رو به مدرسه نهند نه تنها شرمگين نمىگردند بل كه به خود مىبالند كه در سنين بالا در طلب دانش برآمده‌اند ، و بسيار كسان ديده مىشوند كه در چهل ، پنجاه ، يا شصت سالگى در حالى كه كتابهايشان را زير بغل گرفته‌اند و قلمدانشان را پر شالشان زده‌اند براى تحصيل دانش به محضر استاد مىشتابند ؛ و گاه دانش‌آموزانى ديده مىشوند كه در سنين كهولت يعنى پنجاه يا شصت سالگى تحصيل را آغاز مىكنند و به اصطلاح اروپاييان در كلاسهاى پايين به تحصيل مىپردازند . بسيارى از آنان به يكدگر درس مىآموزند ، يعنى يكى كه روز يا ساعتى پيش ، درسى آموخته به ديگرى ياد مىدهد . به سخن ديگر ساعتى شاگرد و ساعت ديگر معلم است . ايرانيان دانش‌آموزان را طالب علم مىنامند . اين نام كسى است كه به كسب دانش مىكوشد و دوستدار علم است ؛ و طالب علم هر كه باشد در نظر ايرانيان قدرمند است . حتّى آنان كه از دودمانهاى بزرگ و نژاده و صاحب مقام برخاسته‌اند و ميان اجتماع نام و نشان دارند به داشتن اين عنوان مىبالند . امّا مدرّسان يا معلّمان را ملّا مىنامند كه مرادشان آموزگاران علوم دينى يا كسانى است كه داراى مقام مذهبى مىباشند ، يا آخوند مىنامند كه به معنى قراءت كننده « 1 » است . معلّمان بزرگى كه پايهء دانش آنان در مقام عالى و برتر است مجتهد ناميده مىشوند . اين لفظ از مصدر اجتهاد اشتقاق يافته كه به معنى كوشيدن در مراتب عالى است ، و در مقام مقايسه ، از

--> ( 1 ) - شاردن در اين مورد نيز دچار اشتباه شده زيرا تصوّر كرده آخوند از مصدر خواندن اشتقاق يافته و نه چنين است زيرا در فرهنگ دكتر معين آخوند به معنى باسواد ، عالم روحانى ، پيشواى مذهبى و معلم مكتب آمده است .